Publicatiedatum: 15-07-2026
Auteur: Sascha Collée
Elk windpark op zee begint aan wal. Havens spelen een steeds grotere rol in de Europese energietransitie, omdat zij het knooppunt zijn voor de nieuwe energie-infrastructuur. Tegelijkertijd lopen veel projecten vast op ruimte, netcapaciteit en vergunningen. REDIII moet helpen om de ontwikkeling van hernieuwbare energie en de infrastructuur daaromheen te versnellen.
Wat is REDIII?
REDIII is de herziene Europese richtlijn voor hernieuwbare energie. De richtlijn verhoogt het Europese doel voor hernieuwbare energie naar minimaal 42,5% in 2030. Om dat doel te halen, kijkt de EU niet alleen naar het opwekken van duurzame energie, maar ook hoe de ontwikkeling van nieuwe energieprojecten kan worden versneld.
Een belangrijk onderdeel van REDIII is het versnellen van vergunningsprocedures voor hernieuwbare energieprojecten en de bijbehorende infrastructuur. Voor transport legt de richtlijn ook een sterkere focus op ketenemissiereductie. Hier wordt er gekeken naar de totale uitstoot over de volledige keten, van productie en transport tot het uiteindelijke gebruik van de brandstof. Daarmee stimuleert REDIII de ontwikkeling van alternatieve energie- en brandstofketens, zoals waterstof en methanol.
Waarom raakt REDIII juist havens?
In havengebieden komt een groot deel van de Europese energietransitie samen. Offshore windparken, waterstofproductie, elektriciteitsverbindingen en nieuwe brandstofketens vragen om grootschalige infrastructuur die direct verbonden is met zee, industrie en logistieke netwerken. Door hun toegang tot internationale handelsroutes en verbindingen met het achterland krijgen havens daardoor een centrale rol binnen de toekomstige Europese energievoorziening.
Die rol van havens raakt niet alleen de verduurzaming van de maritieme sector, maar ook bredere Europese belangen rondom energiezekerheid, industriële concurrentiekracht en geopolitieke onafhankelijkheid. Nieuwe energiedragers zullen grotendeels via havengebieden worden geïmporteerd, opgeslagen en verder gedistribueerd richting industrie en transport. Zo krijgen havens een steeds grotere rol in de opbouw van nieuwe energieketens in Europa.
Vergunning als bottleneck
De energietransitie vraagt om snelheid. In de praktijk lopen projecten echter veel vast in de uitvoering. Voor offshore wind, waterstofinfrastructuur en nieuwe energieverbindingen zijn vaak uitgebreide vergunningsprocedures nodig. Zeker in havengebieden is dat complex, omdat nieuwe projecten moeten worden ingepast tussen bestaande industrie, scheepvaart, natuurgebieden en woonomgevingen. Projecten die belangrijk zijn voor de energietransitie kunnen zo dus alsnog jaren vertraging oplopen.
Met REDIII probeert de Europese Unie dit proces te versnellen. De richtlijn haalt natuurbescherming niet weg, maar zorgt er wel voor dat hernieuwbare energieprojecten zwaarder meewegen in vergunningsprocedures. Daarmee probeert de EU het makkelijker te maken om duurzame energieprojecten sneller en met minder onzekerheid van de grond te krijgen. Tegelijk blijft het zoeken naar een balans tussen energie, economie en natuur.
Uitstoot over de hele keten
Naast vergunningverlening verandert de richtlijn ook de manier waarop verduurzaming binnen transport wordt beoordeeld. Hier kijkt REDIII niet alleen naar hoeveel hernieuwbare energie wordt gebruikt, maar ook naar de uitstoot over de hele keten. Het gaat dus niet alleen om de brandstof die wordt gebruikt, maar ook om hoe het wordt geproduceerd, vervoerd en toegepast.
Voor de maritieme sector is dat belangrijk, omdat scheepvaart niet eenvoudig volledig te elektrificeren is. Zeker voor lange afstanden en zware vrachtstromen blijven andere oplossingen nodig. Daarom groeit de aandacht voor brandstoffen zoals waterstof, methanol en andere e-fuels.
Ook hier komen havens opnieuw in beeld. Veel van deze brandstoffen zullen via havengebieden worden geïmporteerd, opgeslagen en verder vervoerd naar industrie en transport. Daarmee spelen havens ook een belangrijke rol in de ontwikkeling van duurzame scheepvaartbrandstoffen.
Van Europese ontwikkelingen naar Nederlandse positie
REDIII raakt niet iedere haven op dezelfde manier. De ene haven zal zich sterker richten op offshore wind, terwijl andere havens juist inzetten op waterstofimport of alternatieve bunkerbrandstoffen. Daardoor ontstaat steeds meer concurrentie. Havens proberen investeringen, infrastructuur en nieuwe energiestromen naar zich toe te trekken.
Nederland heeft daarbij een sterke uitgangspositie. Met de Rotterdamse haven, een grote industriële basis en een gunstige ligging aan de Noordzee heeft Nederland veel in huis om een belangrijke rol te blijven spelen. Ook de ontwikkeling van offshore wind versterkt deze positie. Een groot deel van de toekomstige duurzame energieproductie zal plaatsvinden op de Noordzee, waarbij Nederlandse havens een belangrijke rol kunnen spelen bij aanleg, onderhoud en aansluiting.
Concurrentie en gelijk speelveld
Een sterke uitgangspositie is echter geen garantie voor succes. Door heel Europa investeren havens in infrastructuur voor offshore wind, waterstof en alternatieve brandstoffen. Bedrijven kijken daarbij niet alleen naar ligging of bestaande infrastructuur, maar ook naar snelheid, kosten en duidelijkheid. Havens die projecten sneller mogelijk maken en goede verbindingen hebben met industrie en achterland, worden aantrekkelijker.
Nederland staat hierin al onder druk. Rotterdam verloor recent haar positie als grootste bunkerhaven van Europa aan Antwerpen. Verschillende partijen uit de Nederlandse bunker- en havensector waarschuwen voor toenemende prijsverschillen met omliggende landen. Als brandstoffen of duurzaamheidsregels per land te veel verschillen, kunnen schepen en bedrijven uitwijken naar andere havens.
De ontwikkelingen rond bunkering laat zien dat verduurzaming en concurrentievermogen nauw met elkaar verbonden zijn. Een gelijk speelveld binnen Europa is daarbij belangrijk. Zonder dat gelijke speelveld bestaat het risico dat duurzame maatregelen leiden tot concurrentienadeel voor havens die sneller of strenger verduurzamen.
De uitdaging voor Nederland
De grootste uitdaging voor Nederlandse havens ligt niet in ambitie, maar in uitvoering. Nieuwe energieketens vragen om ruimte voor ruimte, voldoende netcapaciteit en vergunningen die op tijd rondkomen. Op al deze vlakken staat Nederland onder druk. Netcongestie, stikstof en ruimtelijke beperkingen maken het steeds lastiger om nieuwe energieprojecten snel te realiseren.
Dat is belangrijk, omdat bedrijven en investeerders niet alleen kijken naar ambities op papier. Zij kijken ook naar de vraag of projecten daadwerkelijk gerealiseerd kunnen worden. Als waterstofterminals, netuitbreidingen of andere energie-infrastructuur te lang op zich laat wachten, kunnen investeringen ook naar andere havengebieden gaan. Voor Nederlandse havens wordt het daarom belangrijk om sneller duidelijkheid te geven over welke projecten prioriteit krijgen. Dat vraagt om betere afstemming tussen havens, netbeheerders, overheden en industrie. Ook moet duidelijker worden welke energieketens Nederland echt wil aantrekken en verder wil ontwikkelen.
Conclusie
REDIII laat zien dat de energietransitie niet alleen draait om het opwekken van duurzame energie, maar ook om de snelheid waarmee nieuwe energie-infrastructuur gerealiseerd kan worden. Voor havens wordt dat steeds belangrijker, omdat zij een grote rol spelen in offshore wind, waterstof, alternatieve brandstoffen en de verbinding met industrie in het achterland.
Voor Nederland biedt dat kansen, maar ook risico’s. De uitgangspositie is sterk, maar de concurrentie neemt toe en de uitvoering staat onder druk. De vraag is daarom niet alleen welke rol Nederlandse havens kunnen spelen in de energietransitie, maar vooral of Nederland snel genoeg kan meebewegen om die rol vast te houden.
Welke rol speelt Venturn?
Bij Venturn volgen we ontwikkelingen die invloed hebben op havens en de maritieme sector. Ook REDIII en de gevolgen daarvan voor Nederlandse havens houden we in de gaten. Daarbij kijken we niet alleen naar wat er in de regelgeving verandert, maar vooral naar wat dit in de praktijk betekent voor bedrijven.
Dat doen we in direct contact met klanten en andere partijen uit de sector. Onze projectteams, bestaande uit professionals van Venturn en Venturn Young Professionals, brengen zowel de theoretische als de praktische impact van deze ontwikkelingen in kaart. Zo kijken we waar kansen ontstaan, welke risico’s aandacht vragen en welke keuzes nodig zijn om plannen daadwerkelijk uitvoerbaar te maken.
Op die manier helpen we organisaties om grip te krijgen op veranderingen in de maritieme sector. Door mee te denken over concrete stappen, samenwerking en uitvoering. Zo ondersteunen we bedrijven bij het benutten van kansen en het versterken van hun positie in een sector die volop in beweging is.